Tóm tắt:

Trung tâm Lưu trữ Quốc gia I đang lưu trữ nhiều tài liệu đa dạng và quý hiếm, chẳng hạn như Châu bản và địa bạ triều Nguyễn, báo cáo của quan lại thời Pháp thuộc, v.v… Trong đó có những văn bản về tố tụng dân sự và xét xử của người dân. Quan lại người Việt Nam đã gửi báo cáo cho cơ quan chức năng với đơn tố cáo hoặc bản tường trình được viết bằng chữ Nôm. Bài viết giới thiệu đơn tố cáo của quả phụ Nguyễn Thị Ngại người xã Mễ Trì huyện Từ Liêm tỉnh Hà Đông viết vào năm Khải Ðịnh thứ 8 (1923). Trong đơn tố cáo, Nguyễn Thị Ngại tường trình việc anh họ của chồng là Nguyễn Đăng Trản đã có hành vi chiếm đoạt tài sản thuộc về người chồng quá cố của bà. Quan lại thời đó đưa vụ án ra xét xử, bảo vệ quyền lợi cho Nguyễn Thị Ngại. Thông qua các tài liệu này, chúng ta có thể quan sát xung đột trong gia đình Việt Nam liên quan đến việc tranh chấp tài sản và quyền thừa kế đương thời.