Tóm tắt:
Bài viết khảo sát 145 văn bia Hậu thế kỷ XVII tại Hải Dương do EFEO sưu tầm, hiện lưu giữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm, nhằm làm rõ quyền lợi của Hậu trong cấu trúc văn hoá làng xã truyền thống. Kết quả cho thấy quyền lợi của Hậu được xác lập trên hai bình diện: khi còn sống và sau khi qua đời. Khi còn sống, một số Hậu được hưởng lệ sinh nhật, mừng thọ, biếu phần trong các kỳ lễ tiết và được tôn xưng trong sinh hoạt cộng đồng. Sau khi mất, họ tiếp tục được tưởng niệm thông qua tang lễ, cúng giỗ, phối hưởng tế lễ, ghi tên vào văn tế, dựng bia khắc ghi công đức, thậm chí gửi giỗ cho thân nhân. Qua đó, tục bầu Hậu hiện lên không chỉ như một thực hành tâm linh mà còn như một cơ chế văn hoá – xã hội nhằm củng cố quan hệ giao ước, tri ân người cung tiến và tăng cường sự cố kết cộng đồng trong xã hội làng xã thế kỷ XVII.
