Tóm tắt:

Chiêu nghi Trần Thị Ngọc Am – tức Bà Chúa Mụa (1580-1647) nguyên là Chánh Vương phủ Đệ nhị cung tần của chúa Trịnh Tráng. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ của một vị “nội tướng” trong phủ chúa, bà xuất gia tu hành và có nhiều đóng góp cho sự nghiệp Phật giáo Việt Nam giai đoạn nửa đầu thế kỉ XVII. Do có nhiều công lao bà đã được triều đình vinh phong là Thánh Quang Bồ Tát, được xây dựng đền thờ ngay trên quê hương, quê nội và quê ngoại của bà được hưởng chế độ Tạo lệ. Tư liệu về cuộc đời tu tập cũng như công lao đóng góp của bà vốn không được đề cập nhiều trong sử liệu chính thống nhưng lại được khắc ghi lại trên hệ thống văn bia thời Lê Trung hưng tại một số di tích có liên quan tới hành trình tu tập của bà. Bài viết lí giải một số thông tin quan trọng về tiểu sử của Chiêu Nghi Trần Thị Ngọc Am, nhằm bổ sung những “khoảng trống” hoặc chưa hoàn toàn chính xác về hành trạng của bà dựa trên các cứ liệu văn bia tại các di tích này.